कुलु मनाली - काही नोंदी

.ही ट्रीप दीर जाऊ आणि फॅमिली फ्रेंड जोडप्यासह जूनमध्ये ठरली. नेहमीप्रमाणे घनघोर चर्चा झाली नाही कारण दर्शनने प्लॅन आखून दिला आणि हॉटेल्स व गाडीची व्यवस्था केली होती. तरी दिल्लीदर्शन जताना करायचे की येताना यावर माफक चिवडा झाला. 

चंडीगढपर्यंत रेल्वेने गेलो. इंतहा होगयी इंतजार की म्हणत गाडीची वाट पाहिली. जेमतेम रॉक गार्डन पाहिलं कारण मागे दिल्ली-अमृतसर-चंडीगढ ट्रिप झालेली होती. त्यामुळे रात्रिपर्यंत शिमल्याला पोचलो.

शिमला आणि नैनिताल म्हटलं की माझ्या डोळ्यासमोर अंगावर शिवल्यासारखा ड्रेस, डोक्यावर चिमणीचं घरटं आणि हातात बँडमिंटन रॅकेट घेऊन पापण्या पिटपिटवत लाडूक बोलणार्‍या ७०-८० च्या दशकातल्या नट्या येतात. त्या बीए फर्स्ट येऊन माँ के हात का गाजरहलवा खाणार्‍या नायकांसह वादीयांमधून गाणी गात फिरताना आणि त्यांच्या फियाट इकडून तिकडे जाताना दिसतात. 

त्यापेक्षा शिमला वेगळं होतं. भोपळी मिर्चीला शिमला मिर्ची का म्हणत असावेत हा प्रश्न अनुत्तरित राहिला. हॉटेल दरीच्या अगदी कडेवर होतं पण छान होतं. 

माउंटबॅटनचा व्हाईसरॉय निवास पाहिला. आतल्या ब्रिटीश पद्धतीचं फर्निचर, मोठाल्या फ्रेंच विंडो, त्यावर लांबलचक रेशमी पडदे, झुंबरं... नेहरु इथे उन्हाळ्यात मुक्कामी येत असत म्हणे. तिथे आता ............... आहे. बाजूला सुरेख बगिचा आहे. 

दुसर्‍या दिवशी लवकर उठून कुफ्रीला गेलो. वाटेतली दृश्य फार रमणीय होती. कुफ्रीला पोचताच एका खडबडीत जागेजवळ खूप गर्दी दिसली. घोडेवाले आणि पर्यटकांची. चार किमीवरच्या डोंगरावर घोडे जा-ये करत होते. रस्ता दगड-धोंड्यांचा. घोडे फारशी निगा राखलेले वाटत नव्हते. रस्ता त्यांच्या लीदेने भरलेला होता. अरुंद रस्त्यामुळे जाणार्‍यांची येणार्‍यांशी जवळपास टक्कर होत होती. घोडेवाले ओरडत होते. ठेचकाळत वर पोचलो. तिथे आणखी अ‍ॅडव्हेंचर गेम्स होते पण झालं तेवढं पुरे वाटलं. मॅगी खाणे, याकवर बसून फोटो काढणे आणि पर्यटक मोडमध्ये फिरणे एवढं करून खाली उतरलो. येताना ख्राईस्ट चर्च बघून शेवटी मॉल रोडला आलो. तिथे विंडो शॉपींग केलं. आत बसून प्यायल्यास प्रत्येकी पन्नासचा चहा बाहेर उभं राहून पंचवीस रूपयात प्यालो. सटरफटर खाल्लं. भटकून निवांत परत आलो.

आता कसौलला निघालो. रस्त्याने अधूनमधून ट्रॅफिक जाम होईल एवढी गर्दी लागायची. आम्ही पण एका अर्थी त्यात भर घालत असल्याने चूप होतो. पण कंटाळा येत नव्हता , नजर जाईल तिथे झाडी, त्यातून झुळझुळणारी नदी किंवा बाजूने लगडलेली उतारावरची टुमदार वस्ती किंवा तंबू आणि गार हवा. मनिकरण गुरुद्वाराला गेलो. 

पंजाबीत आणि बाजूला इंग्रजीत कथा लिहिलेल्या होत्या, ज्यांनी हे वसवलं त्या गुरुंच्या. अमरावतीला काही काळ शिकलेल्या एका देखण्या जाट मुलाने आम्हाला एक एक पंजाबी वाक्य वाचून कथा समजवून सांगितली. 

तिथल्या भोजनशाळेत प्रसाद घेऊन निघालो. कसौलला मुक्कामी पोचलो.

आता मनालीला निघायचे होते. वाटेत कुलूला राफ्टिंग केलं. बर्फासारखं पाणी आणि बडबड्या नाविक ..पण त्या उसळत्या अथांग पाण्यात राफ्टींग करायला मजा आली. मनालीचे हॉटेल काही केल्या सापडेना. दमलो तेव्हा सापडलं. क्लब हाउस, वशिष्ठ मंदिर आणि प्रसिद्ध हिडिंबा मंदीर पाहिलं. रांग होती मोठी आणि गर्दीही. त्यासमोरच घटोत्कचाचं मंदिर होतं, तिकडे आम्ही सोडून कुणीच गेलं नाही. 

’जब वी मेट’ फेम करीना जिथे ’हा है कोई तो वजह यू जीने का मजा’.. वर नाचते  ते रोहतांग पास पाहायचं आकर्षण होतं. सकाळी लवकर निघालो. चालक म्हणाला इथे बर्फात घालायचे कपडे भाडयाने मिळतात ते घ्या. ते त्याचं सेटिंगचं ठिकाण असावं. त्यतल्या त्यात मापाचे पाहून जंपसूटवजा कपडे भाड्याने घेतले आणि मागच्या डोंगरावरच बर्फाला सुरुवात होईल या भीतीने घातले. तीन तास झाले वर चढतोच आहोत. 

 आमचे ऐन थंडीत उकडलेले बटाटे झाले. बाहेरचं   वळणांवरचं सौंदर्य बघावं वाटेना. काही चुकार   सायकलस्वार चढताना दिसले. एक दोन बायकाही   होत्या त्यात. एकदाचे पोचलो. 

गाडी लावली आणि चपॅक चपॅक करत बर्फात खेळायला गेलो. फार जाड थर नव्ह्ता, काही डोंगर बोडकेच होते त्यामुळे जिथे बर्फ होतं तिथे सगळ्यांची दाटी झाली होती. ज्यांनी खालीच स्कीईंगची तिकीटं काढली त्यांना तो खेळ घेणारे चक्क पाठीमागून लोटत पुढे सरकवत होते. बर्फाला जाडी नसल्याने ते लोक अडखळून बुदकन पडत होते. आमची हसून पुरेवाट होत होती. आम्ही बोजड कपड्यांमुळे जमेल तेवढं बर्फ बर्फ खेळून घेतलं. 

सोलांग व्हॅली आणि अटल टनेल हा प्रवास झकास होता.

अटल टनेल हा हिमाचल प्रदेशातील मनाली आणि लेहला जोडणारा जगातील सर्वात लांब (9 km) महामार्ग बोगदा आहे. समुद्रसपाटीपासून सुमारे १०,००० फूट उंचीवर हिमालयाच्या पीर पंजाल पर्वत रांगेत बांधलेला हा बोगदा दुर्गम लाहौल-स्पीति खोऱ्याला जोडणारा एक महत्त्वाचा मार्ग आहे.

एकूणच हिमाचल मध्ये लसावि काढला तर झकास हवेमुळे टवटवीत गोरे लोक, लालचुटूक लिपस्टीक लावलेल्या पहाडी बायका, सफरचंदाच्या बागा, मोठाले गुलाब, खळाळत्या नद्या , उतारावरची घर, हिमस्खलन आणि निसर्गाच्या बदलत्या रूपांना स्वीकारणारे मेहनती लोक, एकमेकांना सांभाळून हॉर्नची कचकच न करता सुळकन गाड्या चालवणारे चालक, प्रत्येक गावात एक मॉल रोड, वातावरणात आल्हाद आणि उत्साह. खायला मॅगी, मोमो तर सगळीकडेच मिळतं पण राजमा, चावल, छोले ,कुलचे आणि पिस्ता-डाळीचं सारण भरलेला तुपात माखलेला सिडू विशेष आवडला. 

सारथ्याचे आभार मानून बसने दिल्लीला परत निघालो तर चालक प्यायलेले होते या संशयावरून आरटीओचे अधिकारी आलेले दिसले. काहीतरी चर्चा किंवा तोडीपानी होऊन निघालो तर जीव मुठीतच धरला होता. येताना दिल्लीत उतरताच कुकरमध्ये शिरल्यासारखं वाटलं. फ्रेश होऊन दिल्ली दर्शनाला निघालो. सरदार चालकाने कुतुबमिनार, इंदिरा गांधी निवास, दिल्लीचे मुख्य रस्ते फिरवले. संसदभवन इ. बाहेरुन पाहिलं. लाल किल्ला पाहिला. मग मध्येच तो म्हणाला- बस इतनाही अब वापस चलो. वादावादी झाली पण तो ऐकत नव्हता ,अखेर आम्ही चाँदनी चौकात उतरलो. वेगवेगळ्या पदार्थांचा आस्वाद घेत मध्येच गुरुद्वारात मत्था टेकून शेवटी लस्सी पिऊन लाल किल्ल्याच्या मागच्या बाजूने परतलो. प्रचंड घाम, धूळ, उष्णता... हिमाचल प्रदेशाच्या पार्श्वभूमीवर हा फरक जास्तच जाणवला. पण कंपनी मस्त असेल तर एका पॉईंटला त्याचंही काहीच वाटेनासं होतं. 

आता जायचंय ते स्पिती व्हॅलीला....