बिझनेस नेटवर्किंग

 ’हाऊ टू...’ प्रकारची अनेक पुस्तकं इंग्लीशमध्ये उपलब्ध आहेत. व्यवसायवृद्धी, व्यक्तिमत्व विकास किंवा व्यवस्थापनशास्त्र हे त्यातले लोकप्रिय विषय. त्यापैकी बर्‍याच प्रसिद्ध पुस्तकांचे मराठी अनुवाद देखील केले गेले आहेत. परंतु या सगळ्या पुस्तकातला ’you' आणि त्यातले संदर्भ हे अभारतीय आणि अर्थातच अमराठी असतात. नवोदित महाराष्ट्रीय उद्योजकाच्या मुलभूत समस्या समजून घेऊन त्यांची उकल करणारी पुस्तकं मराठीत फारशी नाहीत. 

श्री. विनीत बनसोडे हे ग्राफोलॉजिस्ट आणि नामवंत उद्योजकांचे मार्गदर्शक म्हणून कार्यरत आहेत. व्यावसायिकांच्या शेकडो कार्यशाळा घेत असताना तसेच सॅटर्डे क्लबच्या विविध शाखांमधील सदस्यांना याबाबत प्रशिक्षण देत असताना *’*बिझनेस नेटवर्किंग’* चे महत्व आणि सोप्या मराठीत या विषयावरील पुस्तकाची गरज त्यांना प्रकर्षाने जाणवली. त्यातून त्यांचे ’बिझनेस नेटवर्किंग’ हे पुस्तक साकार झाले. कष्टाळू मधमाशांचे पोळे दर्शवणारे बोलके आणि आकर्षक मुखपृष्ठ लेखकाची नेटवर्किंगची व्याख्या अधिक स्पष्ट करते. (प्रकाशक- सुमंगल बुक कॉर्पोरेशन)

व्यावसायिकांना भेडसावणारे बरेचसे प्रश्न समान असले तरी आयात केलेल्या परदेशी पुस्तकातली पार्श्वभूमी, विचारसरणी, संस्कृती तसेच मानसिकता ’आपली’ वाटत नाही त्यामुळे तिथे दिलेली उत्तरे किंवा पर्याय प्रत्यक्षात फारसे लागू पडत नाहीत. भारतीय व्यवसायात मानवी भावना, परस्पर संबंध, विश्वास या गोष्टी अतिशय महत्वाच्या तर पाश्चात्य देशात व्यवहार आणि व्यावसायिक वृत्ती म्हणजे सब कुछ. महाराष्ट्रात पहिल्या पिढीचे अनेक उद्योजक तयार होत आहेत. त्यांचे पालक बहुतांशी नोकरी करणारे असल्याने व्यवसायातील संभाव्य अडचणींबद्दल अनभिज्ञ असतात. व्यवसायाला अनुकूल वातावरण घरात नसते. योग्य मार्गदर्शनाअभावी अनेक नवउद्योजक निराश होऊन व्यवसाय सोडून देतात किंवा मोठी स्वप्ने बाजूला ठेवून पराभूत मनोवृत्तीने आपल्या लहानशा वर्तुळात रुटूखूटू व्यवसाय करत राहतात. 

यावर उपाय म्हणजे बिझनेस नेटवर्किंगचे कौशल्य शिकून आपला व्यावसायिक उत्कर्ष साधत राहणे. ’उत्तम व्यवसायासाठी नेटवर्किंग कसे करावे’ याचे अभ्यासक तसेच प्रशिक्षक असलेल्या बनसोडे यांनी आपल्या पुस्तकातून याविषयाचे अनेक पैलू उलगडले आहेत. हे पुस्तक नवोदितांना केवळ मदत करत नाही तर एक व्यावसायिक म्हणून आत्मपरिक्षण करायला भाग पाडते. 

बिझनेस नेटवर्किंग म्हणजे जास्तीत जास्त लोकांना भेटून उत्पादनाची विक्री करणे असा अनेकांचा गैरसमज असतो. यशस्वी होण्याची पहिली पायरी आहे व्यवसायाचा प्रचार आणि प्रसार. त्या दृष्टीने व्यवसायाच्या विविध क्षेत्रातील अनुभवी तसेच यशस्वी लोकांना भेटत राहणे आणि त्यांच्याशी दृढ संबंध निर्माण करणे म्हणजे बिझनेस नेटवर्किंग. या हक्काच्या व्यक्ति तुमचे नाव जेव्हा कुणाला व्यावसायिक कारणासाठी सुचवतात तेव्हा तुमचे नेटवर्किंग योग्य दिशेने सुरू आहे असे समजायला हरकत नाही. याचबरोबर तुम्हाला इतरांनाही अशी मदत करायला हवी याचे भान असायला हवे. 

नेटवर्किंगसाठी जाताना तुम्हाला लगेच ग्राहक मिळणार आहे असे गृहीत धरू नये. तुमच्या व्हेंडर्सकडून तुम्ही ज्या अपेक्षा करता त्याच अपेक्षा तुमच्याकडून तुमचा ग्राहक करत असतो. अशा अनेक उपयुक्त सूचना या पुस्तकात स्पष्टीकरणासह दिलेल्या आहेत. ’पी हळद आणि हो गोरी’ या उक्तीनुसार पदार्पणातच उत्तुंग व्यावसायिक यशाची स्वप्ने पाहणार्‍या मुंगेरीलाल मंडळींना वास्तवाचे भान देणारी आणि संयम तसेच चिकाटीचे महत्व सांगणारी यातली चिनी बांबू संकल्पना  मुळातून वाचायला हवी. संपर्कक्षेत्र वाढवायचे असेल तर जगातल्या अर्ध्या व्यावसायिकांपर्यंत तुम्ही जास्तीत जास्त सहा टप्प्यात पोचू शकता. हे सहा दरवाजे एकामागोमाग एक उघडणारी किल्ली कुठे दडली असते, ती कशी वापरावी हे यात रंजक पद्धतीने सांगितले आहे. व्यावहारिक नफ्यापलिकडे विचार करता बिझनेस नेटवर्किंगचे इतर फायदेही यात सविस्तर मांडले आहेत

नेटवर्किंग संघटनेत तुमचा वावर कसा असावा, तुमची विश्वासार्हता कशी वाढवावी, अल्प काळासाठी भेटलेल्या व्यक्तिच्या कायम स्मरणात राहील असा स्वत:चा तसेच व्यवसायाचा परिचय प्रभावीपणे कसा करून द्यावा, आपली लहानशी यशोगाथा सुद्धा आत्मविश्वासाने कशी सादर करावी, आपलं वैशिष्ट्य म्हणजेच यूएसपी कसा ओळखावा, त्याचा वापर कुठे, कसा, करावा, उत्तम प्रतिमानिर्मिती कशी करावी, नेटवर्किंगमुळे दाट परिचय झालेल्या दिग्गज उद्योजकांनी किंवा तुमच्या ग्राहकांनी तुमच्या सेवा, उत्पादनाबाबत दिलेल्या सकारात्मक प्रतिक्रियांचे व्यावसायिक महत्व काय, त्याचा वापर कसा केला जाऊ शकतो, चांगल्या नेटवर्किंगमधून जॉईंट व्हेंचर्स कसे निर्माण होतात, त्याचे फायदे काय अशा विविध विषयांसंबंधी अनेक उपयुक्त कानमंत्र हे पुस्तक तुम्हाला देतं. 

या पुस्तकाचे वेगळेपण आहे ते तुम्हाला आरसा दाखवणार्‍या, प्रत्येक मुद्द्यावर आधारित प्रश्नावलीत. उदा: मॉलमध्ये साधारणपणे लोणच्याच्या कप्प्याजवळच पापड ठेवले जातात. मग व्यवसाय करताना तुम्ही तुमच्याशी संलग्न क्षेत्रातील व्यावसायिकांशी संबंध वाढवता आहात का? ते कसे वाढवावेत? अशी क्षेत्रे कोणती? प्रचंड स्पर्धा असलेल्या ठिकाणी (रेड मार्केट) टिकून राहण्यासाठी हातपाय मारत बसण्यापेक्षा तुमचा स्पर्धक अद्याप न पोचलेल्या जागी (ब्ल्यू मार्केट) आधी पोचण्याचा विचार तुम्ही करता का? अशा जागा कोणत्या? त्यासाठी स्वत:मध्ये कोणते बदल करावे लागतील? तुमचा मित्रपरिवार कसा आहे? तुम्ही तुमच्यापेक्षा कमी कुवतीच्या लोकांशी संबंध वाढवता की तुमच्यापेक्षा यशस्वी लोकांशी? तुम्हाला तुमचे मूल्य माहीत आहे का? ते वाढवण्य़ासाठी तुम्ही प्रयत्न करता का? ’सिर्फ नाम ही काफी है’ असा एखादा तरी ग्राहक तुम्ही मिळवू शकला आहात का? असल्यास तुम्ही त्याबद्दल कसे बोलता? या स्वरूपाची रोखठोक प्रश्नावली सोडवताना स्वत:ला परखड प्रश्न विचारण्याची तयारी हवी. तुमच्या यशाचे गमक तुम्हाला तुमच्याच प्रामाणिक उत्तरात निश्चित गवसेल.

श्री. बनसोडे यांचा व्यवसाय क्षेत्रातील प्रदीर्घ व आंतरराष्ट्रीय अनुभव लक्षात घेता या पुस्तकात प्रत्यक्ष केस-स्टडीजचा अंतर्भाव करणे त्यांना सहज शक्य होते. ही उणीव त्यांनी चपखल उदाहरणांनी काही अंशी भरून काढली आहे. एकूण महाराष्ट्रीय उद्योजकाच्या मनातला न्यूनगंड काढून त्याच्या व्यवसायाचे तारू भरकटू न देता प्रगतीची नवनवी क्षितिजे पादाक्रांत करण्यासाठी त्याला हे पुस्तक नक्की उद्युक्त करेल. सहज-सुगम भाषेतले हे पुस्तक उद्यमशील वृत्तीच्या व्यक्तिंसह प्रत्येक मराठी व्यावसायिकाच्या संग्रही असायला हवे. 

©मोहिनी मोडक